مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش‌های اعتقادی کلامی 9899-1735 14 1 2024 3 9 Comparative study of nature as one of the consequences of previous worlds in transcendental wisdom and religious education بررسی تطبیقی فطرت به مثابه‌ی یکی از پیامدهای عوالم پیشین در حکمت متعالیه و معارف دینی 191 216 fa محمد شریفانی دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران علی عباس آبادی قم محمدکاظم خواجه احسنی تهران 2023 4 19 The many verses and narrations that have been introduced about the doctrine of the previous worlds have led Muslim thinkers to theorize about it throughout history. Transcendent wisdom, as an epistemological system based on philosophical methodology and inspired by pure religious teachings, is not removed from this rule; Therefore, Mulla Sadra has expressed a special theory about the previous worlds and the way of human presence there. He believes that human beings at a rank (not a time) before appearing in the world had intellectual identities that were pulled out from the back of their intellectual fathers and with the intuition of God's lordship, they said "yes" with the language of the present and made a covenant. In the Shia traditions, two worlds of "spirits" (spirits without a body) and "Zar" (spirits with will and perception) are clearly mentioned. But one of the theological-epistemological consequences of believing in this doctrine is the issue of nature. According to the theory of Sadr al-Mutalahin, presence in previous worlds has no effect on the discovery and quality of this truth in humans; Because nature is a special human creation that is common and the same in all human beings. But according to Shia traditions, human nature is the result of his presence and knowledge in previous worlds; Therefore, first of all, human natures are not completely the same, secondly, human discretion and choices play a role in the formation of his nature, and thirdly, some natures are praised and others are condemned. آیات و روایات فراوانی که درباره‌ی آموزه‌ی عوالم پیشین وارد شده، اندیشمندان مسلمان را در طول تاریخ به نظریه‌پردازی پیرامون آن وا داشته است. حکمت متعالیه نیز به عنوان یک دستگاه معرفتی مبتنی بر روش‌شناسی فلسفی و الهام‌گرفته از آموزه‌های ناب دینی، از این قاعده برکنار نیست؛ لذا ملاصدرا نظریه‌ی ویژه‌ای در مورد عوالم پیشین و نحوه‌ی حضور انسان در آن‌جا ابراز داشته است. او معتقد است انسان‌ها در رتبه‌ای (نه زمانی) پیش از ظهور در عالم دنیا، هویات عقلی‌ای داشته‌اند که از پشت پدران عقلی‌شان بیرون کشیده شده و با شهود ربوبیت پروردگار، با زبان حال «بلی» گفته‌اند و میثاق سپرده‌اند. در روایات شیعی نیز به وضوح از دو عالم «ارواح» (روح‌های بدون بدن) و «ذر» (طینت‌های دارای اراده و ادراک) سخن به میان آمده است. اما یکی از پیامدهای کلامی-معرفتی باور به این آموزه، مسأله‌ی فطرت است. بر اساس نظریه‌ی صدرالمتألهین، حضور در عوالم پیشین تأثیری در پیدایی و نیز کیفیت این حقیقت در انسان ندارد؛ زیرا فطرت عبارت است از خلقت ویژه‌ی آدمی که در همه‌ی انسان‌ها مشترک و یکسان است. اما با توجه به روایات شیعی، فطرت انسان نتیجه‌ی حضور و معرفت او در عوالم پیشین است؛ از این رو اولاً فطرت‌های انسان‌ها کاملاً یکسان نیستند، ثانیاً اختیار و انتخاب‌های انسان در نحوه‌ی شکل‌گیری فطرت او نقش دارد، و ثالثاً برخی فطرت‌ها ممدوح و برخی دیگر مذمومند. http://kalam.saminatech.ir/fa/Article/Download/46073