مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش‌های اعتقادی کلامی 9899-1735 15 4 2024 6 23 Criticism of the theory of Muslim fundamentalists and theologians regarding the incompatibility of the principle of free will and causality نقد نظریه اصولیان و متکلمان مسلمان نسبت به ناسازگاری اصل اختیار و علیت fa محمد حسن قدردان قراملکی حوزه علمیه قم جواد حاجی پور سید سجاد ساداتی زاده فردوسی مشهد 2025 5 10 The principle of free will and causality has a very old and ancient history among thinkers. In general, in both Islamic and Western realms, philosophers and thinkers are divided into two groups: compatibilists and incompatibilists. Compatibilists believe in the compatibility of the principle of free will, while incompatibilists believe in the sovereignty of determinism or free will, of course, by denying the sovereignty of causal causality. Among Islamic thinkers who have turned to the incompatibility between the principle of free will and causality, there are two exemplary groups; the first group is the Ash'arites, who, by proposing the theory of divine habit and especially the theory of ad to determinism; although they themselves deny determinism. In opposition to the principle of causality and the rule of causal necessity, Ash'arite theologians have tried to propose a theory that replaces causality and necessity and, by adhering to it, interpret the phenomena oftheory of "Adat Allah". Another group of Islamic incompatibilities are the Usulians, who, by proposing the theory of the "sovereignty of the soul" over their actions, have denied the causal necessity of man's voluntary aerted to free will. According to the Usulians, an action is not necessary in the context of its complete cause, and since its will and principl on the soul by factors outside the soul, something else is necessary for man to become free, which is the sovereignty and inherent authority of the soul, with the help of which the soul has the requirements of the complete cause. اصل اختیار و علیت از سابقه ای کهن در میان اندیشمندان برخوردار بوده است.در هر دو قلمرو اسلامی و غربی ،فیلسوفان به دو بخش سازگاری گرا و ناسازگاری گرا بخش می گردند.سازگارگرایان به سازگاری اصل اختیار معتقد بوده و در مقابل، ناهمسازان به حاکمیت جبر یا اختیار البته با نفی حاکمیت موجبیت علی معتقد گشته اند. در میان اندیشمندان اسلامی که به ناسازگاری رو آورده اند دو گروه مثال زدنی اند؛ نخست اشعریان که با طرح نظریه عادت الاهی و به ویژه نظریه کسب،سازگاری میان اختیار و علّیت را به چالش کشیده و به جبر گراییده اند؛هر چند خود منکر جبرگرایی می باشند.متکلمان اشعری  در مخالفت با اصل علیت و  قاعده ضرورت علی،تلاش نموده&zwnj;اند نظریه&zwnj;ای را مطرح سازند که جایگزین علیت و ضرورت آن گشته و با تمسک به آن به تفسیر پدیده&zwnj;های هستی بپردازند. این نظریه همان نظریه معروف «عادت الله» می باشد. گروه دیگر از ناسازگاری گرایان اسلامی اصولیان می باشند که با طرح نظریه «سلطنت نفس» نسبت به افعال خود،ضرورت علّی در افعال اختیاری انسان را نفی نموده اند و به اختیار گرویده اند. به نظر اصولیان،فعل در ظرف علّت تامه اش،ضرورت نمی یابد و از آن جایی که اراده و مبادی آن در اختیار نفس نیست و بر اثر عوامل خارج از نفس بر نفس عارض می گردد لاجرم برای مختار شدن انسان امر دیگری نیاز است که عبارت است از سلطنت و اقتدار ذاتی نفس که نفس به مدد آن حتی توان مقابله با مقتضای علت تامه را داراست.

http://kalam.saminatech.ir/fa/Article/Download/50197