مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش‌های اعتقادی کلامی 9899-1735 16 1 2026 3 17 Analyzing Ghazali's criticisms of philosophers on the issue of Immateriality of the Soul in Mulla Sadra's system of philosophy واکاوی ایرادات غزالی به ادله تجرد نفس در نظام حکمت صدرایی 193 215 fa حسین رهنمائی استادیار دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران الهه مقدم منش دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 2024 11 15 <p>One of the key topics in the confrontation between religion and philosophy is the issue of the soul. When Ghazali wrote Tahafut al-Falasifa (The Incoherence of the Philosophers) to refute the philosophers, he devoted three of his discussions to the soul. In the eighteenth discussion, he addresses the issue of the soul as an essence that is self-sustained and argues against the philosophers' inability to prove the soul's immateriality. On the other hand, despite the significant role of Mulla Sadra in the continuation of Islamic philosophy after Ghazali, he utilizes the same arguments as the philosophers before him to prove the immateriality of the soul. This research, using an analytical approach, aims to examine Ghazali's claim regarding the contradictions in the philosophers' views on the immateriality of the soul within the framework of Mulla Sadra's philosophy. Ghazali's primary objections are based on the idea that the arguments used by philosophers apply to animal souls and external sensory perceptions, which he believes are contradictory when they assert the material nature of these two examples. In contrast, Mulla Sadra, based on solid reasoning, maintains the immateriality of all levels of perception, and on this basis, he also proves the immateriality of animal souls. Therefore, the arguments for the immateriality of the soul in the system of Transcendent Theosophy are coherent and free from contradictions, and they not only prove the immateriality of human souls but also that of animal souls.</p> <p>يكي از مباحث مورد توجه در تقابل دین و فلسفه، مسئله¬ی نفس است. لذا هنگامی که غزالی تهافت¬الفلاسفه را به انگیزه¬ی رد فیلسوفان نوشت، سه مسئله از مسائل مورد بحث خود را به نفس اختصاص داد. او در مسئله¬ی هجدهم درباره¬ی این¬که نفس جوهر قائم به خویش است سخن گفته و بر ناتواني فلاسفه در اثبات تجرد نفس استدلال کرده است. از طرف دیگر با¬وجود نقش مهمی که ملاصدرا در ادامه¬ی حیات فلسفه¬ی اسلامی پس از غزالی داشته، برای اثبات تجرد نفس از همان براهین فیلسوفان پیش¬از خود بهره¬برده است. بنابراین این پژوهش با روشی تحلیلی درصدد بررسی ادعای غزالی مبنی بر تناقض آراء فلاسفه در اثبات تجرد نفس، در نظام حکمت صدرایی است. عمده¬ی اعتراضات غزالی دراین بحث مبتنی براین نکته است که ادله¬ی مورد استناد فلاسفه نسبت به نفوس حیوانی و ادراکات حواس ظاهری شمولیت دارند، لذا باگفتار آن¬ها درباره¬ی جسمانی بودن این دو مصداق در تناقض است. درحالی¬که ملاصدرا براساس دلایل محکمی قائل به تجرد همه¬ی مراتب ادراک بوده و¬ برهمین مبنا، تجرد نفوس حیوانی را نیز اثبات کرده است. بنابراین ادله¬ی تجرد نفس در نظام حکمت متعالیه منسجم و خالی از تناقض بوده و علاوه¬ بر تجرد نفوس انسانی، تجرد نفوس حیوانی را نیز اثبات می¬کنند.</p>

http://kalam.saminatech.ir/fa/Article/Download/53313