کاربست اصول عملیه در استنباط کلامی
محورهای موضوعی : کلام اسلامی
1 - دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث
کلید واژه: استصحاب اعتقادی, برائت اعتقادی, تخییر اعتقادی, احتیاط اعتقادی.,
چکیده مقاله :
تحلیل مقتضای اصل عملی در مجراهای مختلف شک در مسائل اعتقادی یا به عبارت دیگر امکان سنجی کاربست اصول مختلف عملی در استنباط اعتقادی مسئله اصلی و مهم این پژوهش است. پژوهش حاضر تلاش می کند به این سوال پاسخ دهد: همانطور که در فقه شک های مختلف برای مکلف رخ می دهد در اعتقادات نیز این شک ها اتفاق خواهند افتاد در این صورت در حالت فقدان دلیل قطعی یا ظنی معتبر چه عملکردی باید داشت و به جه اصلی باید تمسک کرد؟ با پیش رو گرفتن روش منطقی و دستوری به تحلیل مسئله مذکور پرداخته می شود. با توجه به خلأ پژوهشی (نبود تحقیقی که به موضوع مذکور بپردازد) و کارآمدی مسئله مذکور در حل معضلات اعتقادی و کلامی پرداختن به این موضوع ضرورت می یابد. از جمله ممهترین دستاوردهای این پژوهش تبیین عمومیت ادله شرعی برائت مثل حدیث رفع و حجب و شمول آنها در مباحث اعتقادی است به گونه ای که با اثبات آن مقتضای قبح عقاب بلابیان تقویت و مقتضای حق الطاعه خنثی می شود. کما اینکه در دوران امر بین محذورین عمومیت مبانی پر طرفدار تشریح گردید به گونه ای که تخییر شرعی، تخییر تکوینی و تخییر عقلی به همراه برائت شرعی در دوران امر بین وجوب و حرمت مسئله اعتقادی نیز قابل تطبیق است. همچنین احتیاط در مباحث اعتقادی قابل جریان است و در شبهه تحریمیه اقتضا می کند از همه اطراف مسئله اعتقادی پرهیز شود و به هیچ یک اعتقاد ورزیده نشود و در شبهه وجوبیه دائر میان متباینین در فرض فقدان نص و اجمال نص باید جمع میان طرفین صورت بگیرد و در صورت تعارض نصوص و ادله تخییر جاری است و در شبهه وجوبیه دائر بین اقل و اکثر در صورت فقدان نص و یا اجمال آن برائت از اکثر جاری است و در صورت تعارض ادله تخییر حاکم است. ادله استصحاب مثل تنزیل مشکوک به منزله متقین، مفاد لاینقض الیقین بالشک، و عملکرد استصحاب عمومیت داشته شامل مسائل اعتقادی نیز می شود.
The necessary analysis of the practical principle in different channels of doubt in the issues of belief, or in other words, the feasibility of applying different practical principles in the belief inference, is the main and important issue of this research. The current research tries to answer this question: As in jurisprudence, various doubts occur for the obligee, these doubts will also occur in beliefs. The main should be insisted? Analyzing the mentioned problem is done by taking the logical and orderly method. Considering the research gap (lack of research that deals with the mentioned issue) and the efficiency of the mentioned issue in solving religious and theological problems, it becomes necessary to deal with this issue, and it can be said that the present article is one of the few writings that adhere to the practical principle In beliefs, he tries to analyze the application of the four principles in beliefs. Among the most important achievements of this research is the explanation of the generality of the Shariah proofs of acquittal, such as the Hadith of Rifa and Hijb, and their inclusion in the religious debates, in such a way that by proving it, the requirement of the ugliness of the Balabian eagle is strengthened and the requirement of the right of obedience is neutralized. Moreover, during the era of the matter, the most popular principles were explained in such a way that Shari'i choice, formative choice, and intellectual choice along with Shari'i justification can also be applied during the time of the matter between the obligation and sanctity of the religious issue. Also, caution can be exercised in matters of belief, and in the case of suspicion of prohibition, it is necessary to avoid all aspects of the issue of belief and not to believe in any of them. The proofs of Istihab, such as questionable discounting, are considered to be authentic, the inviolable provisions of Istihab are doubtful, and the practice of Istihab is general and includes issues of belief.
اعتمادى، مصطفى، (1387)، شرح رسائل، قم، نشر شفق، چاپ دوم.
آخوند خراسانى، (1409ق)، كفاية الأصول، قم، مؤسسه آل البيت «علیهم السلام»، چاپ اول.
آصفی، محمدمهدی، (1424ق)، مقدمه الفوائد الحائریة، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ دوم.
برنجکار، رضا؛ و نصرتیان اهور، مهدی (1392ش). مقصود اصلی در اعتقادات. تحقیقات کلامی. شماره 3. دوره اول. ص 75-88.
روحانى، محمدصادق، (1382)، زبده الأصول، تهران، حديث دل، چاپ دوم.
سبحانى تبريزى، جعفر، (1424 ق)، ارشاد العقول الى مباحث الأصول، مقرر: محمد حسين حاج عاملى، قم، موسسه امام صادق علیه السلام، چاپ اول.
شريف رضى، (1414 ق)، نهج البلاغة( للصبحي صالح)، فيض الإسلام، قم، هجرت، چاپ اول.
شهید صدر، سیدمحمد باقر، (1417 ق)، بحوث فى علم الأصول، تقريرات محمود حسينى شاهرودى، قم، موسسه دائره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم السلام، چاپ سوم.
شهید صدر، سیدمحمد باقر، (1436ق)، دروس فی علم الاصول، قم، انتشارات دارالصدر، چاپ هشتم.
شیخ صدوق، (1398 ق)، التوحيد، قم، جامعه مدرسين، چاپ اول.
شيخ انصارى، (1379،)، فرائد الأصول، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول.
شيخ حر عاملى، (1409 ق)، وسائل الشيعة، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام، چاپ اول.
علامه حلى، (1413 ق)، كشف المراد، حسن زاده آملى، قم، مؤسسة النشر الاسلامى، چاپ چهارم.
كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، (1407 ق)، الكافي، على اكبر غفارى و محمد آخوندى، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم.
مروج، سيد محمد جعفر، (1415ق)، منتهى الدراية، قم، انتشارات دار الكتاب جزايرى.
مظفر، محمد رضا، (1375)، اصول الفقه، قم، اسماعيليان، چاپ پنجم.