معیار تشخیص جنون در فقه فریقین و تفاسیر قرآنی
محورهای موضوعی : Islamic theology
1 - گروه معارف، واحد صفاشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، صفاشهر، ایران
کلید واژه: جنون, فقه فریقین, تفاسیر قرآنی.,
چکیده مقاله :
امروزه در حقوق کیفری، موضوع مسؤولیت فرد به دلیل وضعیت عقلی از اهمیت خاصی برخوردار می باشد. یکی از مسائل مهم، تعریف و تشخیص مجنون و تأثیر آن بر مسؤولیت کیفری است. مجنون در فقه و حقوق به کسی اطلاق میشود که فاقد تشخیص نفع و ضرر و حسن و قبح است. این پژوهش با هدف بررسی معیار تشخیص جنون در فقه فریقین و تفاسیر قرآنی انجام گردید. در این تحقیق از روش تحقیق توصیفی تحلیلی استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان داد که در فقه فریقین مفهوم جنون مشابه هم است و به معنای اختلال در عقل و ادراک می باشد و مسوولیت حقوقی و کیفری خاصی ندارد. در بین فقهای اهل سنت بر اساس آیات و احادیث، عقل شرط اساسی در مسؤولیت است و فقدان آن به دلیل جنون، معافیت ایجاد میکند. این رویکرد به عدالت و انسانیت در نظام قضایی کمک میکند. در میان فقهای شیعه نیز بر معافیت مجنون از مجازات تأکید دارد. درباره ی نحوی تشخیص جنون نیز در فقه فریقین می بایست توسط متخصصان روانپزشکی و کارشناسان و بر اساس ارزیابی های علمی انجام شود. همچنین در ادبيات اسلامي و فرهنگ قرآني با بيماري هايي مواجه هستيم كه از آن به بيماري جنون ياد مي شود چنانچه حرام خواري و رباخواري شرایط مساعدي براي جنون است براي جنون نشانه هايي است كه افسردگي يكي از آن هاست. در مورد تفسیر احکام جنون در قرآن املای اسناد دین و قراردادهای اقتصادی از سوی دیوانه ، فاقد اعتبار لازم است.
Today, in criminal law, the issue of individual responsibility due to mental state is of particular importance. One of the important issues is the definition and diagnosis of the insane and its effect on criminal responsibility. In jurisprudence and law, the term insane refers to someone who lacks the ability to distinguish between benefit and harm, good and bad. This research was conducted with the aim of examining the criteria for diagnosing insanity in the jurisprudence of the sects and Quranic interpretations. The descriptive-analytical research method was used in this research. The findings of the research showed that in the jurisprudence of the sects, the concept of insanity is similar and means a disorder in reason and perception and does not have a specific legal or criminal responsibility. Among Sunni jurists, based on verses and hadiths, reason is a basic condition for responsibility and its lack due to insanity creates exemption. This approach contributes to justice and humanity in the judicial system. Among Shiite jurists, it also emphasizes the exemption of the insane from punishment. Regarding the method of diagnosing insanity in the jurisprudence of the sects, it should be done by psychiatric specialists and experts based on scientific assessments. Also, in Islamic literature and Quranic culture, we encounter diseases that are referred to as madness. For example, consuming forbidden food and usury are favorable conditions for madness, and there are signs of madness, one of which is depression..
اردبیلی،محمدعلی، (1389) حقوق جزای عمومی (جلد دوم)،چاپ 23. میزان.
ارشدی، علییار، (1384) شرح حقوق مدنی ایران، ص۲۶۵، تهران، نشر سایه روشن، چاپ اول.
امامی، حسن، (1373) حقوق مدنی، ج۱، ص۲۱۰، ج۱، تهران.
انصاری، قدرت اله، محمدجواد انصاری، ابراهیم بهشتی و سیدعلی اکبر طباطبایی. (1385) تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق جزا. چاپ 1. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
باریکلو، علیرضا، (1387) اشخاص و حمایتهای حقوقی آنان، ص۱۷۰، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول
بوشهری، جعفر، (1379) حقوق جزا: اصول و مسائل، ج۱، ص۵۲-۵۳، تهران.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، (1378) ترمینولوژی حقوق، ص۶۲۱، تهران، انتشارات گنج دانش، چاپ دهم.
جمعی از مولفان، (بیتا)، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام، قم: دفتر انتشارات وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اول.
حائری، علی، (1376) شرح قانون مدنی، ج۱، ص۱۷۴ـ۱۷۵، تهران.
حجتی،سیدمهدی،باری، مجتبی، (1389) قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی. چاپ 1. دادستان و میثاق عدالت.
حجتیاشرفی، غلامرضا، (1379) ایران، قوانین و احکام، مجموعه کامل قوانین و مقررات جزایی، ماده ۵۱، تهران.
حرعاملی، محمد بن حسن(1409) وسائل الشیعه، قم: موسسه آل بیت علیهم السلام،اول
خالقی،علی، (1393) نکتهها در قانون آیین دادرسی کیفری. چاپ 1. موسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1393.
زراعت، عباس، (1383) قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، ج۱، ص۱۷۱، تهران.
سلطانی، مهدی، (1391) حقوق جزای عمومی (جلد دوم) مجرم و مسئولیت کیفری. چاپ 1. دادگستر.
شهیدی، مهدی، (1377) تشکیل قراردادها و تعهدات، ج۱، ص۲۵۹، تهران.
صادقی، میرمحمد،(1400) حقوق جزای عمومی (جلد دوم) (مسئولیت کیفری)، چاپ 1. دادگستر.
صدوق، محمد بن علی بن بایویه(1413) من الیحضره الفقیه،قم: دفتر انتشارات وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دوم
صفائی، سیدحسین و قاسمزاده، سیدمرتضی، (1382) حقوق مدنی اشخاص و محجورین، ص۲۵۳، تهران، انتشارات سمت، چاپ هشتم.
طبرسی، فضل بن حسن، (1415) مجمع البیان، ج۱ - ۲، ص۲۲۰.
عاملی (شهیدثانی)، زین الدین بن علی(1413) مسالک االفهام الی تنقیح شرایع السلام، قم: موسسه معارف السلامیه، اول.
قضائی، صمد، (1366) پزشکی قانونی، ج۱، ص۲۷۴ـ۳۴۲، تهران.
کاتوزیان، ناصر، (1371) حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها، ج۲، ص۳۸، تهران.
گلدوزیان،ایرج، (1389) بایستههای حقوق جزای عمومی (جلد اول دوم سوم)، چاپ 20. میزان.
گلدوست جویباری، رجب، (1393) آیین دادرسی کیفری منطبق با ق.آ.د. ک جدید مصوب 1392. چاپ 2. جنگل.
گودرزی، فرامرز و کیانی، مهرزاد، (1380) اصول طب قانونی و مسمومیتها، ج۱، ص۳۹۶ـ ۴۰۵، تهران.
گودرزی، فرامرز، (1377) پزشکی قانونی، ج۲، ۱۶۱۰، تهران.
گودرزی، فرامرز، (1377) پزشکی قانونی، ج۲، ص۱۶۱۰، تهران.
مدنی، سیدجلالالدین، (1385) حقوق مدنی، بررسی مشخصات اشخاص و محجورین، ج۷، ص۲۹3، تهران، انتشارات پایدار، چاپ اول.
مکارم شیرازی، ناصر، (1374) تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۸۵ ، ناشر دار الكتب الاسلاميه، تهران.
میرسعیدی، منصور، (1390) مسولیت کیفری، تهران: نشرمیزان.
میرکمالی، علیرضا، صالح احمدی، سحر،(1400) قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی (جلد اول)، چاپ 4. گالوس.
نراقی،احمد، (1375) عوائد الایام مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى, قم.
یوسفی، ایمان، (1393) آیین دادرسی کیفری (بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392) (جلد اول)، چاپ 1. میزان.