جایگاه نظام اخلاقی در تمدن پژوهی مهدویت
محورهای موضوعی : کلام اسلامیمریم جواهرفروشزاده 1 , رضا باقی زاده پلانی 2 * , حجت اله مرزانی 3
1 - دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
2 - دانشیار، گروه معارف اسلامی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
3 - استادیار، گروه معارف اسلامی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
کلید واژه: مهدویت, اخلاق, تمدن نوین اسلامی, انتظار, جامعه آرمانی, عدالت جهانی.,
چکیده مقاله :
پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین نقش آموزههای اخلاقی مهدویت در روند شکلگیری تمدن نوین اسلامی انجام گرفته است. مهدویت، بهعنوان یکی از بنیادیترین آموزههای اعتقادی در فرهنگ شیعی، نهفقط مفهومی آخرالزمانی، بلکه الگویی فعال و تمدنساز در بستر تاریخ و جامعه معاصر محسوب میشود. در این پژوهش تلاش شد تا با رویکردی توصیفی-تحلیلی، پیوند منطقی میان سه مؤلفه اصلی یعنی اخلاق، مهدویت و تمدن اسلامی روشن شود. یافتههای تحقیق نشان میدهد که آموزههای اخلاقی در مهدویت نهتنها بر فرد منتظر اثرگذار است، بلکه نقش اساسی در تربیت جامعهای عدالتمحور، معنوی و مسئولیتپذیر دارد. فرهنگ انتظار در نگاه اصیل اسلامی، زمینهساز خودسازی فردی و اصلاح اجتماعی است و در نهایت به تحقق جامعهای آرمانی و تمدنساز منتهی میشود. در این مسیر، شاخصههایی همچون صداقت، عدالت، تواضع، صبر و ایثار از مهمترین ویژگیهای اخلاقی منتظران واقعی بهشمار میروند. از سوی دیگر، آموزههای قرآنی و روایی نیز نشان میدهند که ظهور امام مهدی(عج) با اوجگیری اخلاق و عدل الهی در سراسر زمین همراه است. لذا تمدن نوین اسلامی، در نقطه اوج خود با ظهور حضرت ولیعصر(عج) و استقرار حکومت جهانی عدل الهی تحقق مییابد. در نهایت، این پژوهش نتیجه میگیرد که تربیت انسان منتظر و اخلاقمدار، شرط اساسی برای زمینهسازی ظهور و تحقق تمدن اسلامی است و باید مورد توجه نهادهای آموزشی، فرهنگی و دینی قرار گیرد.
The present study aims to examine and elucidate the role of moral teachings within Mahdism in the formation of a new Islamic civilization. Mahdism, as one of the most fundamental doctrines in Shi'a Islam, is not merely an eschatological concept but serves as an active and civilization-building paradigm throughout history and in contemporary society. This research adopts a descriptive-analytical approach to explore the logical connection between the three core components: ethics, Mahdism, and Islamic civilization. Findings of the study indicate that the ethical teachings of Mahdism not only influence individual behavior but also play a pivotal role in cultivating a justice-oriented, spiritual, and responsible society. The culture of awaiting (intizar), in its authentic Islamic understanding, promotes personal development and social reform, ultimately leading to the realization of an ideal, civilization-building community. Among the key moral characteristics of true awaiters are honesty, justice, humility, patience, and self-sacrifice. Moreover, both Quranic and hadith-based teachings emphasize that the reappearance of Imam Mahdi (may God hasten his reappearance) is marked by the global establishment of divine ethics and justice. Therefore, the new Islamic civilization reaches its peak with the emergence of the Imam and the founding of a universal divine government. In conclusion, this study asserts that the development of morally upright and spiritually aware individuals is a prerequisite for preparing the grounds for the reappearance and the realization of Islamic civilization. This should be a central focus for educational, cultural, and religious institutions.
القرآن الكريم.
الكليني، محمد بن يعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. ترجمه سید هاشم رسولی محلاتی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
الطبرسی، حسن بن فضل. (۱۳۷۰ق). مکارمالأخلاق. قم: نشر شریف رضی.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
سید رضی، محمد بن حسین. (۱۳۷۹). نهجالبلاغه. ترجمه و شرح محمد دشتی. قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین(ع).
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۴). تفسیر المیزان (جلدهای مربوطه). تهران: دفتر نشر اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (۱۴۰۵ق). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
امام سجاد (ع). (بیتا). الصحیفة السجادیة. ترجمه حسین انصاریان. قم: دارالبلاغة.
خامنهای، سید علی. (۱۳۹۳). انسان ۲۵۰ ساله. تهران: نشر انقلاب اسلامی.
خامنهای، سید علی. (بیتا). بیانات مقام معظم رهبری درباره مهدویت، انتظار و تمدن نوین اسلامی. برگرفته از: www.leader.ir
کارگر، رحیم. (۱۳۹۳). انتظار در اندیشه اسلامی. قم: بوستان کتاب.
صافی گلپایگانی، لطفالله. (۱۳۸۹). امام مهدی(عج) در آینه روایات. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۵). اخلاق اسلامی؛ مبانی و مفاهیم. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
دفتر نشر معارف انقلاب اسلامی. (۱۳۹۶). تمدن نوین اسلامی و الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی. تهران: نشر معارف انقلاب.
حسنزاده، محمد. (1390). تمدن اسلامی و مهدویت. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
رحیمپور ازغدی، حسن. (1396). مهدویت و تمدنسازی نوین اسلامی. تهران: انتشارات بینالملل.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1395). کمالالدین و تمامالنعمة (ترجمه و شرح مهدویت). قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407 هـ.ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مطهری، مرتضی. (1381). آینده بشر از دیدگاه اسلام. تهران: صدرا.
عباسی، سعید. (1394). تمدن منتظرانه در اندیشه مهدوی. تهران: مؤسسه فرهنگی آیندهپژوهی.
جوادی آملی، عبدالله. (1391). حکومت جهانی حضرت مهدی(عج). قم: مرکز نشر اسراء