بازخوانی مسئولیت مدنی و جبران خسارت در تمدن اسلامی در برابر تمدنهای دیگر؛ با تأکید بر مبانی اعتقادی و کلامی
محورهای موضوعی : Islamic theology
زهرا شاهمردی
1
,
سید محسن جلالی
2
*
,
محسن ولایتی
3
1 - دانشجوي دکتري، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران
2 - استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران
3 - استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران
کلید واژه: شبکه برق, جبران خسارت, تمدن اسلامی, سایر تمدنها.,
چکیده مقاله :
در دنیای مدرن، شبکه برق نقش حیاتی در زندگی انسان ایفا میکند، اما خطرات و خسارات ناشی از آن نیز قابل چشمپوشی نیستند. جبران این خسارات موضوعی پیچیده و چندوجهی است که در تمدنهای مختلف به روشهای متفاوتی مورد رسیدگی قرار گرفته است. در این مقاله به بررسی جبران خسارات ناشی از شبکه برق در تمدن اسلامی و سایر تمدنها به صورت تطبیقی میپردازد. هدف از این تحقیق، یافتن شباهتها و تفاوتهای موجود در نحوه جبران خسارات در تمدنهای مختلف و ارائه راهکارهایی برای بهبود این فرآیند در دنیای امروز است. در تمدن اسلامی، جبران خسارات ناشی از شبکه برق بر اساس مبانی فقهی و اخلاقی انجام میشده است. قواعدی مانند ضمان، تسبیب و استیفاء در این زمینه نقش اساسی داشتند. بر اساس این قواعد، هر کس که به دیگری ضرری برساند، موظف به جبران آن ضرر است. در سایر تمدنها نیز روشهای مختلفی برای جبران خسارات وجود داشته است که عمدتاً بر اساس قوانین و عرف هر تمدن بوده است. در برخی موارد، مسئولیت جبران خسارات به طور کامل بر عهده شرکتهای برق بوده و در برخی دیگر، این مسئولیت بین شرکتهای برق و مصرفکنندگان تقسیم میشده است. مقایسه روشهای مختلف جبران خسارات در تمدنهای مختلف نشان میدهد که در برخی موارد شباهتها و در برخی دیگر تفاوتهایی بین آنها وجود دارد. یکی از مهمترین یافتههای این تحقیق، تأکید بر نقش دولت در جبران خسارات ناشی از شبکه برق در تمدن اسلامی است. در سایر تمدنها نیز دولت در برخی موارد مسئول جبران خسارات بوده است، اما این مسئولیت به طور کامل و مطلق نبوده است.با توجه به یافتههای این تحقیق، میتوان پیشنهاد کرد که مبانی فقهی تمدن اسلامی در زمینه خسارات ناشی از برق، چارچوبی جامع و عادلانه برای رسیدگی به این مسأله ارائه میدهد. این مبانی میتواند به عنوان الگویی برای سایر تمدنها در زمینه رسیدگی به این مسأله مورد استفاده قرار گیرد.
In the modern world, the electricity grid plays a crucial role in human life. However, the dangers and damages caused by it cannot be ignored. Compensation for these damages is a complex and multifaceted issue that has been addressed in different ways in different civilizations. This paper examines the compensation for electricity-related damages in Islamic civilization and other civilizations in a comparative manner. The aim of this research is to find the similarities and differences in the way damages are compensated in different civilizations and to provide solutions for improving this process in today's world. In Islamic civilization, compensation for electricity-related damages was based on religious and ethical principles. Rules such as guaranty causation, and utilization played a key role in this regard. According to these rules, anyone who causes harm to another person is obliged to compensate for that harm. In other civilizations, there have also been different methods of compensating for damages, mostly based on the laws and customs of each civilization. In some cases, the responsibility for compensation has been solely with the electricity companies, and in others, this responsibility has been shared between the electricity companies and consumers. A comparison of the different methods of compensation for damages in different civilizations shows that in some cases there are similarities and in others there are differences. One of the most important findings of this research is the emphasis on the role of the government in compensating for electricity-related damages in Islamic civilization. In other civilizations, the government has also been responsible for compensation in some cases, but this responsibility has not been absolute. Based on the findings of this research, it can be suggested that the religious principles of Islamic civilization in the field of electricity-related damages provide a comprehensive and fair framework for addressing this issue. These principles can be used as a model for other civilizations in addressing this issue.
ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، (بی تا)، النهاية في غريب الحديث و الأثر، مؤسسه مطبوعاتى اسماعيليان، قم، چاپ اول.
ابن بابویه، محمد بن علی بن حسین. (1413ق) من لا یحضره الفقیه،دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم، چاپ دوم.
ابن فارس، احمد.( 1404ق) معجم مقائیس اللغه، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، قم، چاپ اول.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق) لسان العرب، دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع، بیروت، چاپ سوم.
آخوند خراسانی، ملا محمد کاظم. (1406 ق) حاشية المكاسب، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، تهران، چاپ اول.
آخوند خراسانی، ملا محمد کاظم. (1409ق) کفآیه الاصول، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، قم، چاپ اول.
آخوندی، محمود. (1385ش). آیین دادرسی کیفری، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، چاپ دوازدهم.
اصفهانی، فتح الله. (1410ق). قاعدة لا ضرر (لشيخ الشريعة)، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم، چاپ اول.
امامی، سید حسن، بی تا، حقوق مدنی، انتشارات اسلامیه، تهران، چاپ اول.
امیران بخشایش، عیسی، و باریکلو، علیرضا. (1393). مفهوم اصل جبران خسارت در حقوق بیمه. مجلس و راهبرد، 21(80)، 169-193.
انصاری، مرتضی بن محمد امین. (1415ق). کتاب المکاسب. كنگره جهانى بزرگداشت شيخ اعظم انصارى، قم، چاپ اول.
انصاری، مرتضی بن محمد امین. (بی تا)، فرائد الاصول، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.
بجنوردی، سید حسن. (1419ق). القواعد الفقهیه، نشر الهادی، قم، چاپ اول.
تقی زاده، ابراهیم و احمد علی هاشمی. (1391ش) مسئولیت مدنی، دانشگاه پیام نور، تهران، چاپ اول.
توحیدی، محمد علی. (1371ش). مصباح الفقاهه، تقریر بحث سید ابوالقاسم خویی،انتشارات وجدانی، قم، چاپ سوم.
جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (1385ش). ترمینولوژی حقوق، کتابخانه گنج دانش، تهران، چاپ شانزدهم.
جمعی از پژوهشگران،. (1426ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع)، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم السلام، قم، چاپ اول.
جوادی آملی، عبدالله. (1405ق). کتاب الصلوه( تقریر ابحاث الحاج سید محمد محقق داماد)، موسسه نشر اسلامی، قم، چاپ اول.
حاجی ده آبادی، احمد. (1387ش). قواعد فقه جزایی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، چاپ اول.
حاجی عزیزی، بیژن. (1380). روش های جبران خسارت در مسئولیت مدنی. دانشور پزشکی، 9(36)، 63-72..
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق) وسائل الشیعه، مؤسسه آل البيت (ع)، قم، چاپ اول.
حسینی مراغی، میر عبد الفتاح، بی تا، عناوین الاصول، مؤسسه نشر اسلامی، قم.
خدابخشی, حسن, آیتی, سیدمحمدرضا و عربیان, اصغر. (1398). بازشناسی مفهومی ضمان و اقسام آن در فقه اسلامی، مبانی فقهی حقوق اسلامی, 122 (24)، 9-40.
خوانساری، احمد. (1405ق). جامع المدارك في شرح مختصر النافع، اسماعیلیان، قم، چاپ دوم.
خوئی، سید ابوالقاسم،. (1422 ق). مبانی تکمله المنهاج، مؤسسة إحياء آثار الإمام الخوئي ره، قم، چاپ اول.
خوئی،سید ابوالقاسم. (1419 ق) القواعد الفقهية و الاجتهاد و التقليد، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت (ع)، قم، چاپ اول.
رستمی نجف آبادی, حامد, ناصر, مهدی. (1397). تحلیل حقوقی ماهیّت خسارت معنوی و طرق جبران آن در پرتو آرای فقهی. فقه و مبانی حقوق اسلامی, 11(3), 49-73.
رنجبرصحرایی، مسعودرضا. (1388). ارش (حق تقلیل ثمن) و ارتباط آن با جبران خسارت. مجله تحقیقات حقوقی، (1 (ویژه نامه))، 395-446.
سرتیپ زاده، رحمت اله، و غفاری، مجتبی. (1397). ارکان و شرایط مسوولیت مدنی دولت برای جبران خسارت. کنفرانس ملی اندیشه های نوین و خلاق در مدیریت، حسابداری، مطالعات حقوقی و اجتماعی.
سرتیپ زاده، رحمت اله، و غفاری، مجتبی. (1397). مبانی فقهی و اسلامی مسئولیت مدنی دولت (جبران خسارت) در حقوق ایران. کنفرانس ملی اندیشه های نوین و خلاق در مدیریت، حسابداری، مطالعات حقوقی و اجتماعی.
سلیمانپور، علی، و ایروانی، امید. (1399). جبران خسارت فارغ از قصور. مجله علمی پزشکی قانونی، 26(3 (مسلسل 94) )، 183-184.
صاحب بن عباد، اسماعیل. (14141 ق) المحيط في اللغة، عالم الکتاب، بیروت، چاپ اول.
صاحب جواهر، محمد حسن بن محمد باقر. (1404 ق). جواهرالکلام فی شرح شرائعالاسلام، دار الحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم.
صفایی، سید حسین و حبیبالله رحیمی. (1389 ش). مسئولیت مدنی، انتشارات سمت، تهران، چاپ اول.
طاهری، حبیبالله. (1418 ق) حقوق مدنی، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم، چاپ دوم.
طباطبایی، سید علی. (1418 ق). ریاض المسائل، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، قم، چاپ اول.
طباطبایی، محمدحسین. (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسه دار العلم، قم.
طبرسی، فضلبنحسن. (1430 ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مؤسسه تاریخ عربی، بیروت.
عامر، حسین. (1376ش). المسئولیهالمدنیه التقصیریه و العقدیه، شرکهالمساهمه، مصر، چاپ اول.
علامهحلی، حسن بن یوسف(1419 ق). نهاية الإحكام فيمعرفة الأحكام، مؤسسه آلالبيت عليهمالسلام، قم، چاپ اول.
عمید، حسن. (1364 ش) فرهنگ عمید، امیرکبیر، تهران، چاپ چهارم.
فاضل لنکرانی، محمد (1416ق). القواعد الفقهیه، چاپخانه مهر، قم، چاپ اول.
فاضلمقداد، مقدادبنعبدالله، بیتا، کنزالعرفان فی فقه القرآن، ترجمه عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، پاساژ قدس، قم،چاپ اول.
قاسمزاده، سید مرتضی. (1387 ش). الزامها و مسئولیتمدنی بدون قرارداد، نشر میزان، تهران،چاپ دوم.
قرآن کریم( ترجمه حضرا آیت ناصر مکارم شیرازی).
قنواتی، جلیل، جاور، حسین، و صالحی کرهرودی، شاهرخ. (1393). میان کنش قاعده لاضرر و حریم خصوصی خانواده. مطالعات حقوقی (علوم اجتماعی و انسانی شیراز)، 6(2)، 125-153.
کاتوزیان، امیرناصر. (1374 ش). ضمان قهری، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
کرمی, مجید, مزیدی شرفآبادی, علی،نژندی منش, هیبت اله. (1398). مطالعه ی تطبیقی جبران ضرر در جنایات درحقوق ایران و حقوق بینالملل کیفری. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 6(2)، 119-154.
محقّقحلّی، جعفربنحسن. (1408 ق). شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام، قم، مؤسسه اسماعيليان، چاپ دوم.
محقّقداماد، سیدمصطفی. (1406ق). قواعد فقه. مرکز نشر علوماسلامی، تهران، چاپ دوازدهم.
محققنائینی، محمدحسین. (1373 ش). منيةالطالب في حاشيةالمكاسب، المكتبة المحمدية، تهران، چاپ اول.
معین، محمد. (1364ش). فرهنگ فارسی، امیرکبیر، تهران، چاپ چهارم.
مكارم شيرازى، ناصر(1398) اخلاق در قرآن، ، مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع)، قم، چاپ اول، ج 1، ص 260.
مکارمشیرازی، ناصر. (1411 ق). القواعد الفقهیه، مدرسه امام اميرالمؤمنين – عليهالسلام، قم، چاپ سوم.
موسویبجنوردی، سیدمحمد. (1401 ق). قواعد فقهيه، موسسه عروج، تهران، چاپ سوم.
موسویخمینی، سیدروح الله. (1420ق) الرسائلالعشرة، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امامخمينى قدس سره، قم، چاپ اول.
موسویخمینی، سیدروح الله. (بی تا)، تحریرالوسیله، دارالعلم، قم، چاپ اول.
موسویخمینی، سیدروح الله.( 1421ق) البیع، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى قدس سره، تهران، چاپ اول.
میرنقی زاده، میرحیدر، و چراغی، علی. (1397). بررسی مبانی و مستندات فقهی و حقوقی قاعده تقلیل خسارت. قانون یار، 2(6 )، 79-97.
میرنقیزاده، میرحیدر، و چراغی، علی. (1397). بررسی مبانی و مستندات فقهی و حقوقی قاعده تقلیل خسارت. قانون یار، 2(6 )، 79-97.
نجفی فتاحی، صمد. (1383). جبران مادی خسارت معنوی در نظام حقوقی ایران. خبرنامه کانون وکلا، -(186).
نراقی،احمد بن محمد مهدی. (1417 ق). عوائدالأیام فی بیان قواعد الأحکام، دفتر تبلیغاتاسلامی حوزه علمیهقم، قم.
نظری توکلی، سعید، و نادریپارسا، معصومه. (1398). تحلیل فقهی حقوقی چگونگی جبرانخسارت «نقص زیبایی» در جرائم منجر به سوختگی. فقه پزشکی، 11(38-39)، 33-50.
نظری، ایراندخت. (1392 ش). الزامهای بدون قرارداد، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول.
نقیبی، سیدابوالقاسم. (1386). نظریه جبران مالی خسارت معنوی در حقوق اسلامی. الهیات و معارف اسلامی (مطالعاتاسلامی )، -(77 (ویژه فقه و حقوق اسلامی))، 181-215.
نقیبی، سیدابوالقاسم. (1390). قاعده لاضرر و جبران خسارت معنوی به خانواده. مبانی فقهی حقوق اسلامی (پژوهشنامه فقه و حقوق اسلامی)، 4(7)، 9-24.
نیکفرجام، زهره. (1392). جبران خسارت معنوی در فقه و حقوق. مبانی فقهی حقوق اسلامی (پژوهشنامه فقه و حقوق اسلامی)، 6(11)، 105-127.