برآیند توحید اجتماعی در صورتبندی نظری و فرآیند تحقق تمدن نوین اسلامی با تاکید بر دیدگاه آیت الله شهید خامنهای(قدس الله نفسه الزکیه)
محورهای موضوعی : کلام اسلامی
محمد عرب صالحی
1
,
فریده پیشوایی
2
*
1 - استاد گروه منطق فهم دین، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران
2 - سطح چهار تفسير تطبيقی موسسه آموزش عالی حوزوی معصومیه، قم، ایران
کلید واژه: توحید اجتماعی, تمدن نوین اسلامی, صورت¬بندی نظری, حوزه بینشی, حوزه معرفتی, فرآیند.,
چکیده مقاله :
هدف مقاله کشف برآیندهای خوانش توحید به عنوان دکترین اجتماعی در صورت¬بندی و فرآیند تحقق تمدن نوین اسلامی با تاکید بر بیانات آیت الله شهیدخامنه¬ای(ره) است. بنا بر دیدگاه مفسران نواندیش و نظرگاه امام شهید، توحید قواره جامعه را تعیین کرده و نظریه اداره جامعه است. حاصل این خوانش، یعنی توحید اجتماعی، با تاثیرگذاری در عرصه¬های مادی و معنوی، حوزه بینشی-معرفتی، و عاملیت انسانی، صورت¬بندی جدیدی از مباحث نظری تمدن نوین اسلامی به¬دست می¬دهد و فرآیند تحقق تمدن نوین اسلامی را بازآرایی می¬کند. مطابق یافته¬های تحقیق که با روش اسنادی و رویکرد تحلیلی اکتشافی صورت گرفته، برآیند توحید اجتماعی در عرصه مادی و معنوی، رشد همزمانی بر مبنای اصل خدامحوریِ انبساطی است. در حوزه بینشی، توحید اجتماعی و لوازم آن، نظام معنایی جمعی و اجتماعی و فراجغرافیایی را حول محور «الله» بازتعریف خواهد کرد. این برآیند در حوزه معرفتی، بازتعریف مفاهیم، مسائل و منابع معرفتی خواهد بود. برآیند توحید اجتماعی در حوزه انسانی، تربیت انسانِ توحیدمحور و عزتمند است که غریزی صرف رفتار نمی¬کند و در مسیر تمدن¬سازی عاملیت و کنشگری توحیدی دارد و افق نگاهش، تمدنی است. در فرآیند تمدن¬سازی نیز توحید اجتماعی هم در مقیاس فردی یعنی خودسازی و هم در مقیاس اجتماعی اثرگذار است و در مسیر جامعه¬پردازی، جامعه اسلامی را به جامعه تمدنی توحیدمدار ارتقا میدهد و زمینهساز ظهور تمدن نوین اسلامی بهعنوان الگویی جهانی میشود که عدالت، معنویت و پیشرفت همه¬جانبه را برای بشریت به ارمغان میآورد.
The aim of the article is to discover the results of reading monotheism as a social doctrine in the formation and realization process of modern Islamic civilization with emphasis on the statements of Ayatollah Shahid Khamenei (RA). According to the commentators of Navandish and Imam Shahid's point of view, monotheism has determined the foundation of society and is the theory of society management. The result of this reading, that is, social unification, by influencing the material and spiritual fields, the field of insight and knowledge, and human agency, gives a new formulation of the theoretical issues of modern Islamic civilization and rearranges the process of realizing modern Islamic civilization. According to the findings of the research, which was done with documentary method and exploratory analytical approach, the result of social monotheism in the material and spiritual realm is the simultaneous growth based on the principle of expansive God-centeredness. In the field of vision, social monotheism and its accessories will redefine the collective and social and transgeographical semantic system around the axis of "Allah". This outcome in the field of knowledge will be the redefinition of concepts, problems and sources of knowledge. The result of social monotheism in the human sphere is the education of a monotheistic and dignified human being who does not behave purely instinctively and has monotheistic agency and activism in the path of civilization-building, and his horizon is civilization. In the process of civilization building, social monotheism is effective both on an individual scale, i.e., self-improvement, and on a social scale, and in the process of socialization, it promotes the Islamic society to a monotheistic civilized society and lays the groundwork for the emergence of modern Islamic civilization as a global model that brings justice, spirituality, and all-round progress to humanity.
قرآن کریم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی
نهج البلاغه؛
ابراهیم نژاد، محمدرضا، محمد پورعباس علی کربلایی پازوکی حسام الدین خلعتبری، (1399) «تأملی در کارکرد توحید عبادی نسبت به مظاهر عینی و مادی تمدن نوین اسلامی»، تاریخ اسلام در آیینه پژوهش، ش۲، ص5-24؛
پورعباس، محمد، (1399) «تأملی در کارکرد توحید عبادی و نسبت آن با ایجاد رفاه اقتصادی در گستره تمدن نوین اسلامی»، علم و تمدن در اسلام؛ ش3، ص32-53؛
پیشوایی، فریده، (1404) زندگی توحیدی؛ رسانه ملی، مبانی و راهبردها، قم: اداره کل پژوهش اسلامی رسانه؛
حسین زاده، محمد، (1388) درآمدی بر معرفت شناسی و مبانی معرفت دینی، قم: موسسه آموزشی، پژوهشی امام خمینی؛
خامنه¬ای، سیدعلی، (1356) روح توحید نفی عبودیت خدا، دیدگاه توحیدی (مجموعه مقالات)، به کوشش مصطفی ایزدی و قاسم مسکوب، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی؛
___________، (1392) طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، قم: موسسه ایمان جهادی؛
سید قطب، (1392) نشانه¬های راه، ترجمه سیدمحمود محمودی؛ تهران: مرکز نشر اندیشه اسلامی؛
عرب صالحی، محمد و پیشوایی، فریده، (1403) توحید اجتماعی با تاکید بر قرآن و اندیشه¬های آیت الله خامنه¬ای، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، الف؛
___________________، (1404) کارکرد توحید اجتماعی در عاملیت و ساختار اجتماعی با تأکید بر آیات قرآن، قرآن و علوم اجتماعی، ش13، ص142-173، ب؛
__________________، (1403) «کارکرد توحید اجتماعی در بازسازی تمدن اسلامی و الزامات آن با تأکید بر قرآن و اندیشه¬های آیتالله خامنه¬ای»، قبسات، ج، ش111، ص45-65؛
فعالی، محمدتقی، (1379) درآمدی بر معرفت شناسی دینی و معاصر، قم: معارف؛
فضل الله، محمدحسین، (1419ق) من وحى القرآن، بیروت: دار الملاك؛
قائمی نیا، علیرضا، (1396) قرآن و معرفت شناسی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛
طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1390ق) المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات؛
پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری https://farsi.khamenei.ir.