ضرورت تأسیس و تدوین منطق فهم دین
محورهای موضوعی : کلام اسلامی
1 - استادیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)
کلید واژه: دین, منطق فهم دین, معرفت دینی, ناباندیشی.,
چکیده مقاله :
منطق فهم دین به عنوان یک پژوهش منسجم و تدوینیافته در جهان اسلام مربوط به عصر حاضر است. منطق فهم دین مشتمل بر مجموعه اموری است که فهم صحیح دین درگرو توجه وکاربست آن در مقام شناخت دین است. دستیابی به معرفتِ ناب دینی مسبوق و معطوف به روششناسی صحیح در فهم دین است. علوم مختلفی مانند دانشهای زبانی، منطق، اصول فقه، علوم قرآن، رجالِ حدیث، زبان دین، هرمنوتیک و .... تنها بخشی از علومی است که به عنوان علوم پایه و پیشنیاز فهم دین محسوب میگردد. بهکارگیری این علوم در فرآیند فهم دین شرط لازم ناباندیشی دینی است نه شرط کافی. منطق فهم دین نیز یکی از ارکان اساسی در شناخت و ارزیابی فهمِ صحیح دین است که با انضمام به علوم آلی پیشگفته شکلیافته وکاربست آن زمینه لازم را برای شناخت صحیح دین مهیا مینماید. بدون تردید یکی از مهمترین اسباب کجفهمی، خشکاندیشی، التقاطیگری، فرقهگرایی، ظاهرگرایی، اخباریگری و ... در جهان اسلام، فقدان توجه به منطق فهم دین است. این پژوهش تنها یک بحث علمی، نظری و ذهنی محض نیست، پردازشِ دقیق و عالمانه آن میتواند ابواب و آفاقی را در ساماندهی فهم دین به سمتوسوی دینپژوهان باز نماید. این تحقیق درصدد است تا نخست ضرورت و اهمیتِ تحقیق پیرامون منطق فهم دین و سپس برخی مسایل مربوط به این موضوع را برای اندیشوران و دینپژوهان طرح نماید. بهرهمندی از این دانش و به کارگیری آن در فهم دین علاوه بر این که موجب ناباندیشی دینی میشود، گام مهمی در کاهش اختلاف فهمها و بدعتها و به تبع آن موجب وحدت امت اسلامی خواهد بود.
The Logic of Understanding Religion, as an independent and structured field within the Islamic world, pertains to the contemporary era and provides principles and methodologies essential for comprehending religious knowledge. Pure religious understanding hinges on applying a sound methodology, drawing on foundational disciplines such as linguistics, logic, usual al-fiqh, Quranic sciences, hadith studies, language of religion, and hermeneutics. These instrumental sciences have flourished within Islamic civilization and remain vital for achieving authentic religious perspectives. Neglecting this logic has led to misunderstandings, rigid thinking, syncretism, sectarianism, literalism, and Akhbarism within the Islamic world. This research emphasizes the necessity of studying the logic of understanding religion and explores related issues for scholars. Properly applying these principles fosters pure religious thought, mitigates interpretive differences and bid’as, and strengthens the unity of the Islamic community.
قرآن کریم.
ابنسینا، حسینبنعبدالله. (1405)، الشفا، قم: کتابخانه آیهالله مرعشی نجفی.
.......................................... (1388)، شرح الاشارات والتنبیهات، تهران: حیدری.
آخوندخراسانی، محمدکاظم. (1409)، کفایه الاصول، قم: موسسه آلالبیت(ع).
جمیز، ویلیام. (1378)، دین و روان، ترجمه: مهدی قائنی، قم: دارالفکر.
جوادیآملی، عبدالله. (1389)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: اسرا.
حاجیسبزواری، ملاهادی. (1369)، شرح المنظومه، قم: علامه.
سروش، عبدالکریم. (1373)، قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
شریعتی، علی. (1362)، مجموعه آثار، بیجا: آشنا.
شمس، منصور. (1395)، آشنایی با معرفتشناسی، تهران: طرح نقد.
شهیدصدر، محمدباقر. (1418)، دروس فی علم الاصول، قم: انتشارات اسلامی.
شیرازی، صدرالدین. (1368)، الحکمه المتعالیه فی الاسفارالاربعه، قم: مکتبه المصطفوی.
صادقیرشاد، علیاکبر. (1389)، منطق فهم دین، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین. (1379)، قرآن در اسلام، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طوسی، محمدبنحسن. (بیتا)، التبیان فی تفسیر القرآن با مقدمه شیخ آقابزرگ تهرانی، بیروت: دار احیاالتراث العربی.
فعالی، محمدتقی. (1377)، درآمدی بر معرفتشناسی دینی و معاصر، قم: معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی.
فناییاشکوری، محمد. (1374 )، معرفتشناسی دینی، تهران: برگ.
....................................... (1375)، علم حضوری، قم: شفق.
فیضکاشانی، محمدبن مرتضی. (1406)، الوافی، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین(ع).
کاپلستون، فردریک چارلز. (1370)، تاریخ فلسفه، تهران: سروش.
کلینی، محمدبنیعقوب. (1366)، الاصول الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مطهری، مرتضی. (1368)، اصول فلسفه وروش رئالیسم، تهران: صدرا.
مظفر، محمدرضا. (1379)، المنطق، قم: دارالعلم.
هادوی، مهدی. (1377)، مبانی کلامی اجتهاد، قم: مؤسسه فرهنگی خانه خرد.