چیستی مذاق شریعت و کاربرد آن در فقه جزایی شیعه
محورهای موضوعی : کلام اسلامیحمیدرضا جعفری 1 , محمود قیوم زاده خرانقی 2 * , امیر ملا علی محمد 3
1 - دانشجوی دکتری، گروه فقه و میانی حقوق و اندیشهی امام خمینی (ره)، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی، خمین، ایران
2 - استاد، گروه معارف اسلامی و حقوق، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران
3 - استادیار، گروه معارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
کلید واژه: مذاق شریعت , فقه امامیه, فقه جزایی, کارکرد های مذاق شریعت.,
چکیده مقاله :
منابع اسلامی و مناهج شریعتی هر یک با رويکرد خاص خود، مفهوم مذاق شريعت رامورد تایید یا عدم آن قرار داده اند؛گاهی عناصر واجزاء تشکيل دهنده آن را تشريح نموده اندو گاهی به اعتبارسنجي اين مفهوم و گاه نيز به نقدو آسيب شناسي آن پرداخته اند. در مقاله حاضر چیستی مذاق شریعت و کاربرد آن در فقه جزایی امامیه مورد بررسی قرار گرفته و نتیجه بحث بیانگر آن است که: در عرصه فقه جزايي اماميه فقها ضمن آشنايي با مذاق هاي شرعي معتبر، در حوزه هاي مختلف به مذاق شريعت استناد نموده اند؛ چنانکه نسبت به کاربست اين مفهوم در زمينه موضوعات فاقد سابقه تنصيصي، شيوه تحليل موضوع حکم،حل تعارض ادله، رفع تزاحم احکام و تفسير ادلّه شرعي مبادرت نمودهاند. توجه به مذاق شريعت و پرهيز از تفسير تک گزاره اي نصوص، سبب هماهنگي احکام با غايات و ديدگاه هاي کلي شارع وکارآمدي بيشتر فقه جزايي مي گردد.در این پژوهش با استفاده از داده های مطالعاتی به روش توصیفی تحلیلی موضوع تحقیق را واکاوی و به ابهامات چندی پاسخ داده شده است.
Islamic sources and Shariati methodologies, each with their own particular approach, have either affirmed or rejected the concept of the tenor of Shari‘a (madaq al-sharī‘a). At times, they have elaborated on its elements and components; at other times, they have evaluated this concept, and in some cases, they have critiqued and analyzed its vulnerabilities. The present article examines the nature of the tenor of Shari‘a and its application in Imāmī criminal jurisprudence. The findings indicate that, in the realm of Imāmī criminal jurisprudence, jurists—while being familiar with valid Shari‘a tenors—have referred to the tenor of Shari‘a in various domains. For instance, they have employed this concept in addressing cases without explicit textual precedent, in analyzing the subject of rulings, in resolving conflicts among evidences, in lifting the clash of rulings, and in interpreting legal proofs. Attention to the tenor of Shari‘a and avoiding the one-dimensional interpretation of textual provisions ensures greater harmony between rulings and the overarching aims and perspectives of the Lawgiver, thereby enhancing the efficiency of criminal jurisprudence. In this study, through descriptive-analytical methodology and based on scholarly data, the subject matter has been explored and several ambiguities have been addressed.
ابن بابویه، محمد بن على، (شیخ صدوق)، (1413)، من لایحضره الفقیه، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
اردبیلی، احمد بن محمد، (1423)، مجمع الفائده و البرهان، چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
اصفهانی، فتح الله بن محمدجواد نمازي، (1410)، افاضه القدیر فی احکام العصر، چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
تبریزی، جواد، (1404)، اسس الحدود و التعزیرات، قم، نشر جامعه مدرسین
جوهري، اسماعیل بن حماد، (1407)، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، تحقیق احمد عبدالغفور عطّار، چاپ اول، بیروت، دارالملایین
حاجی ده آبادی، احمد، (1389)، «ارش» ماهیت، شیوه، محاسبه و مسئول آن، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره دوم، شماره اول.
حر عاملی، محمد بن حسن، (1409)، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، قم: آلالبیت(ع)
حکیم، محسن، (1416)، مستمسک العروه الوثقی، چاپ اول، قم، موسسه دارالتفسیر
حلی، نجم الدین، (1408)، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، موسسه اسماعیلیان
خامنهای، علی، (1417)، بحث حول الصابئه، قم، موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع)
خویی، ابوالقاسم، (1421)، المستند فی شرح العروه الوثقی، قم، موسسه احیاء آثار الامام الخویی
سبحانی، جعفر ، (1419)، مصادر الفقه الاسلامی و منابعه، چاپ اول، بیروت، دارالاضواء
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، (1407)، تهذیب الاحکام، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیه
فراهیدي، خلیل بن احمد، (1410)، العین، تحقیق مهدي مخزومی و ابراهیم سامرائی، چاپ اول، قم، موسسه دارالهجره
قطب، مصطفی، (2002م)، مصطلحات اصول الفقه، دمشق، دارالفکر،
کاتوزیان، ناصر، (1376)، حقوق مدنی (عقود معین)، چاپ دوم،تهران، شرکت سهامی انتشار
کلینی، محمد بن يعقوب بن اسحاق، (۱۴۰۷)، الكافي، تهران: دارالکتب الإسلامية.
گرجی، ابوالقاسم، (1365)، مقالات حقوقی، تهران، ادارة کل انتشارات و تبلیغات وزارت ارشاد اسلامی
مجلسی، محمدباقر، (۱۴۰۳)، بحارالانوار، بیروت: دار إحياء التراث العربی
محمدسعید، حکیم، (1418)، المحکم فی اصول الفقه، چاپ اول، مکتب آیتالله العظمی السید حکیم
مصطفوي، حسن، (1416)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم ،چاپ اول، تهران، سازمان چاپ و انتشارات (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)
مصطفی، ابراهیم؛ الزباب، احمد؛ عبدالقادر، حامد؛ النجار، محمد، (1410)، المعجم الوسیط، استامبول، دارالدعوه
معزّي ملایري، اسماعیل، (1415)، جامع احادیث الشیعه، بی چا،قم، بینا
معلوف، لویس، (1380)، المنجد فی اللغه ، چاپ سی و هفتم ،قم، ذوي القربی
منتظري، حسینعلی، (1373)، رساله استفتائات، چاپ دوم ،تهران، نشر فکر
موسوی خمینی، روح الله، (1415)، المکاسب المحرمه، قم، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
موسوي خمینی، روح الله، (1418)، کتاب البیع، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره
نجفی، محمدحسن، (1404)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، داراحیاء التراث العربی
هاشمی شاهرودی، محمود، (1378)، بایستههای فقه جزا، تهران، نشر میزان
یزدی، محمد، (1389)، رساله ای در قسامه، مجله فقه اهل بیت(ع)، چاپ اول، قم