بررسی ملاک آغاز بلوغ دختران در فقه و حقوق با رویکردی بر اندیشه حضرت امام خمینی (ره)
محورهای موضوعی : کلام اسلامیمریم صرفی 1 , سید محمد موسوی بجنوردی 2 *
1 - عضو هیئت علمی، گروه معارف اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - عضو هیئت علمی، گروه فقه و حقوق، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
کلید واژه: بلوغ, حیض, احتلام, سن, دختر.,
چکیده مقاله :
یکی از مهمترین دوران زندگی انسان که دگرگونی عظیم جسمی و روحی در او بوجود میآید و با شروع آن انسان مخاطب خاص الهی و مکلف و مسئول اعمالش میشود، بلوغ میباشد. بلوغ آغاز بسیاری از احکام و مقررات تکلیفی و وضعی را مشخص مینماید. بنابراین، یافتن ملاک و معیار صحیح برای شروع این رسالت الهی لازم و ضروری است. مشهور فقهای شیعه با ملاک قراردادن سن مشخص، پسران را در پانزده سالگی و دختران را در نه سالگی مکلف و بالغ میدانند و در مقابل، نظر غیرمشهوری از فقها این گونه است که بلوغ امری طبیعی و تکوینی است و اماره آن هم باید طبیعی و تکوینی باشد و سن اعتباری نمیتواند اماره مناسبی برای بلوغ طبیعی باشد. بنابراین برای تشخیص آغاز تکلیف باید به امارههای طبیعی، یعنی احتلام در پسران و حیض در دختران، رجوع نمود که در این مقاله با توجه به بررسیهای جامع درباره ماهیت بلوغ و آثار و تبعات ملاک قراردادن سن و واقعیات موجود در جامعه نظر دوم تقویت میگردد. بر همین اساس، رهیافتی تازه به نظر امام خمینی(ره)، ارائه شده که پیش از این مورد توجه نبوده است.
One of the most significant periods in human life that brings about major physical and spiritual transformations, and with its onset makes a person the specific addressee of divine commands and responsible for their actions, is puberty. Puberty marks the beginning of many obligatory and situational religious rulings. Therefore, finding the correct criterion for the commencement of this divine responsibility is necessary and essential. The majority of Shi’a jurists, by establishing a specific age as the criterion, consider boys at fifteen and girls at nine years of age to be religiously accountable and mature (baligh). In contrast, a non-mainstream opinion among jurists holds that puberty is a natural and developmental phenomenon, and its indicators should also be natural and developmental; an arbitrary age cannot be an appropriate indicator for natural puberty. Therefore, to determine the beginning of religious obligation, one must refer to natural indicators—namely, nocturnal emission (ihtilam) in boys and menstruation (hayd) in girls. This article, through comprehensive examinations of the nature of puberty, the implications of using age as a criterion, and existing social realities, strengthens the second opinion. Based on these findings, a new interpretation of Imam Khomeini’s (RA) perspective is presented, which had previously not been given due attention.
قرآن کریم.
امامی، دکتر سید حسن، (1381)، حقوق مدنی، ج1و2، انتشارات تهران، چاپ سوم، تهران.
جعفری لنگرودی، محمد جعفر، (1355)، دائره المعارف حقوق مدنی و تجارت ج 1، چاپ چهارم، تهران.
حرّعاملی، محمدبن حسن، (بی تا)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، تصحیح و تعلیق شیخ محمد رازی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (بی تا)، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق محمد سید کیلانی، تهران، المکتبه المرتضویه.
زمخشری، محمودبن عمر، (1415 ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، تحقیق محمد عبدالسلام شاهین، بیروت، دارالکتب العلمیه.
سبحانی، جعفر، (1418 ق)، البلوغ، قم، مؤسسه الامام الصادق (ع).
شهیدی، دکتر مهدی، (1386)، حقوق تعهدات، نشر سمت، چاپ سوم، تهران.
طباطبایی، سید محمد حسین، (1401)، المیزان فی تفسیر القرآن، انتشارات مدرسین حوزه علمیه قم، ده مجلد، سنه.
طباطبایی، سید محمد کاظم، (1349)، عروه الوثقی، دو مجلد، صیدا.
طبرسی، (شیخ ابوعلی الفضل بن حسن)، (1401)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات معارف اسلامی، ده مجلد، سنه.
طوسی، ابی جعفربن محمد بن الحسن بن العلی، (1400)، الخلاف، دارالکتب الاسلامیه سنه.
عاملی، زین الدین بن نور الدین، «معروف به شهید ثانی»، (1340)، روضه البهیه فی شرح المعه الدمشقیه، دو مجلد چاپ خونساری، نجف.
قائمی، علی، (1373)، دنیای نوجوانی دختران، تهران، انتشارات امیری.
کاتوزیان، دکتر ناصر، (1357)، حقوق مدنی، خانواده، نشر میزان، چاپ سوم، تهران.
موسوی خمینی، سید روح الله، (1392)، تحریر الوسیله، ج 2، موسسه تنظیم و نشر آثار امام، تهران.
موسوی بجنوردی، سیدمحمد، (1390)، حقوق خانواده، انتشارات مجد.
مهریزی، مهدی، (1380)، بلوغ دختران، تهران، چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
نجفی، محمد حسن، معروف به صاحب الجواهر، (1402)، جواهر الکلام، جلد متأجر و چاپ سربی، نجف و قم در 43 مجلد سنه.
نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج 2/558، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم.
النووی، أبو زکریا محیی الدین یحیی بن شرف، (1382 ق)، شرح النووی علی صحیح مسلم، بیروت، داراحیاء التراث العربی.