امکانسنجی زیستجهان دینی در عصر سکولار: نقدی بر مبانی سکولار در اندیشه تیلور با تاکید بر معماری اسلامی
محورهای موضوعی : کلام اسلامی
1 - دکتری معماری اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
کلید واژه: زیستجهان دینی, عصر سکولار, چارلز تیلور, معماری اسلامی, توحید فضایی.,
چکیده مقاله :
پژوهش حاضر به بررسی امکان تحقق زیستجهان دینی در عصر سکولار میپردازد و با نقد راهحل انسانمحور چارلز تیلور شامل احیای منابع معنوی در چارچوب مسیحیت یا اومانیسم غیرسکولار، ظرفیت معماری اسلامی را به مثابه بدیل متافیزیکی برای غلبه بر محدودیتهای گفتمان سکولار تحلیل میکند. این پژوهش با روش بینرشتهای ترکیب هرمنوتیک فلسفی، تحلیل فضایی لفور و حکمت اسلامی به نقد راهحل چارلز تیلور برای بحرانهای عصر سکولار -شامل فردگرایی اتمیشده، عقلانیت ابزاری و زوال امر قدسی- میپردازد. یافتهها نشان میدهد راهحل تیلور به دلیل سه محدودیت بنیادین تکیه بر الهیات طبیعی، نسبیانگاری حقیقت و غفلت از وحی بهمثابه برنامه حیات طیبه، قادر به ارائه بدیل رادیکال برای اومانیسم نیست. در مقابل، معماری اسلامی با تجلی سه اصل وحدت در کثرت (مرکزیت مسجد و جهتگیری قبله)، تعادل حریمی (سلسلهمراتب فضای عمومی/خصوصی در خانههای حیاطدار) و اقتصاد اخلاقمحور (پیوند ساختاری بازار و مسجد) نه تنها زیستجهان غیرسکولار را عینیت میبخشد، بلکه با جایگزینی توحید بهجای اومانیسم (نمادپردازی گنبد بهمثابه ربوبیت الهی، نور بهمثابه تجلی نور الانوار) بدیل متافیزیکی برای درمان بحرانهای فضایی عصر سکولار از قبیل بیهویتی، کالاییشدن فضا و گسست اجتماعی ارائه میدهد.
The present study examines the possibility of realizing a religious lifeworld in the secular age and, by criticizing Charles Taylor’s anthropocentric solution (reviving spiritual resources within the framework of Christianity or non-secular humanism), analyzes the capacity of Islamic architecture as a metaphysical alternative to overcome the limitations of secular discourse. This research, using an interdisciplinary method (combining philosophical hermeneutics, Lefebvre’s spatial analysis, and Islamic wisdom), criticizes Charles Taylor’s solution to the crises of the secular age - including atomized individualism, instrumental rationality, and the decline of the sacred. The findings show that Taylor’s solution (reviving spiritual resources within the framework of Christianity or non-secular humanism) is unable to provide a radical alternative to humanism due to three fundamental limitations: reliance on natural theology, relativism of truth, and neglect of revelation as a program of good life. In contrast, Islamic architecture, by manifesting the three principles of unity in plurality (centrality of the mosque and orientation to the Qibla), privacy balance (hierarchy of public/private space in courtyard houses), and moral economy (structural link between the market and the mosque), not only objectifies the non-secular lifeworld, but also, by substituting monotheism for humanism (symbolizing the dome as divine lordship, light as the manifestation of the light of lights), offers a metaphysical alternative to remedy the spatial crises of the secular age (anonymity, commodification of space, social disintegration).
قرآن کریم. (ترجمه محمدمهدی فولادوند). تهران: دارالقرآن الکریم.
اردلان، نادر و لاله بختیار (۱۳۸۰). حس وحدت. ترجمه حمید شاهرخ، اصفهان: نشر خاک.
بورکهارت، تیتوس (1381)، هنر مقدس (اصول و روشها)، ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
پیرنیا، محمدکریم (1390). آشنایی با معماری اسلامی ایران، چاپ هفدهم، تهران: سروش دانش.
قدردان قراملکی، رضا و فرزین حقپرست و پریسا هاشمپور (1403)، جایگاه معماری مسکن در سبک زندگی اسلامی و مدرن، پژوهشهای اخلاقی، سال 15، شماره 2، صص 379-399.
میرباقری، سید محمدمهدی، (1402)، هنر دین تجدد (گفتارهایی در مبانی هنر)، چاپ پنجم، قم: تمدن نوین اسلامی.
نصر، سیدحسین (1375). هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: دفتر مطالعات دینی هنر.
نصیرپور، مرضیه الزهرا و محمد نقیزاده و زهرا سادات سعیده زرآبادی (1402)، جایگاه اصل هویت در تبیین مفهوم مجله اسلامی، فصلنامه علمی مطالعات هنر اسلامی، دوره 20، شماره 51، صص 729-754.
Guidetti, M. (2017). The Contiguity of Churches and Mosques. In The Shadow of the Church. Leiden: Brill.
Habermas, J. (2010). An Awareness of What is Missing: Faith and Reason in a Post-Secular Age. Polity Press.
Lefebvre, H. (1991). The Production of Space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell.
Norberg-Schulz, C. (1980). Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. Rizzoli.
Taylor, C. (191). The Malaise of Modernity. House of Anansi Press.
Taylor, C. (2007). A Secular Age. Harvard University Press.